Soms vraagt het leven je om stil te staan, terwijl je zelf nog probeert door te gaan. Stilstaan is dan niet vanzelfsprekend. Ik heb zelf een aantal keren op een kruispunt gestaan. Met persoonlijke en fysieke uitdagingen die vroegen om opnieuw te kijken: wat gebeurt er, wat heb ik nodig en hoe wil ik verder? Achteraf zie ik dat mijn lijf me steeds iets eerder wat vertelde dan mijn hoofd wilde horen.
Het was bij mij geen burn-out, maar ik weet wel wat stress en hoge spanning met je doen. Vanuit verschillende rollen zie ik wat stress, hoogspanning en burn-out kunnen betekenen. In mijn omgeving, niet alleen privé, ook als teamleider en in de gesprekken met mensen die ik coach. De omstandigheden verschillen, maar een vraag houdt me daarin bezig: hoeveel vragen we van elkaar en ook van onszelf? Hoeveel ruimte blijft er om mens te zijn?
We hebben verantwoordelijkheden. Mensen rekenen op ons. We willen ons werk goed doen, betrokken zijn en bijdragen. Naast wat de omgeving vraagt, brengen we onze eigen verwachtingen mee. Wat vind je dat je moet kunnen dragen? Wanneer mag iets je raken? Mag je vermoeid zijn voordat alles af is? Wat doe jij op wilskracht? En kun je steun vragen terwijl je gewend bent degene te zijn op wie anderen bouwen?
Herken jij dat? En wat is jouw antwoord op de vraag: mogen we nog mens zijn, ook van onszelf?
Wanneer spanning blijft
Stress hoort bij het leven. Spanning kan je helpen om alert te zijn en iets aan te gaan. Een gesprek dat je belangrijk vindt, een nieuwe taak of een periode waarin veel samenkomt, kan tijdelijk meer van je vragen. Wanneer er daarna voldoende herstel mogelijk is, kan die spanning weer afnemen. Hierin zit ook je persoonlijke groei.
Het wordt anders wanneer de belasting blijft en herstel steeds minder ruimte krijgt. Je slaapt minder goed, blijft piekeren, raakt sneller geïrriteerd of merkt dat concentreren meer moeite kost. Wat eerst vanzelf ging, vraagt meer inspanning. Je ziet wel dat er iets verandert, maar je vindt ook een verklaring om door te gaan. Het is een drukke periode. Na die deadline wordt het rustiger. Anderen hebben het ook zwaar. Je wilt je collega’s niet laten zitten.
Voor mij begint hier een belangrijke vraag: op welk moment neem je wat je merkt serieus genoeg om er ruimte voor te maken? Wat vertel jij jezelf?
Een lichamelijk signaal als hefboommoment
Ik geloof dat er juist in de periode waarin stress belastend wordt en overspannenheid dichterbij komt, een belangrijk moment kan liggen. Je merkt in je lijf dat de manier waarop je doorgaat te veel van je vraagt. Het kan spanning zijn die niet meer wegzakt, vermoeidheid waarvan je minder goed herstelt of onrust die steeds terugkomt.
Voor mij kan dat een hefboommoment zijn: een moment waarop wat je lichamelijk ervaart aanleiding wordt om stil te staan bij hoe je leeft en werkt. Je hoeft nog niet precies te weten wat er anders moet. Het begint bij erkennen dat wat je merkt aandacht verdient.
Wat probeer ik vol te houden? Welke verwachting stuur ik zelf steeds opnieuw aan? Waar leef ik voorbij aan wat ik nodig heb? En welke omstandigheden vragen meer dan ik denk te kunnen of te moeten dragen?
Wanneer je zulke signalen serieus neemt, kan er ruimte ontstaan om iets te onderzoeken en bij te sturen. Je maakt bespreekbaar wat te veel is. Je laat iemand meedenken. Je kijkt naar een taak, een overtuiging of een afspraak die anders kan. Niet alleen op jouw werk, maar ook thuis. Waar zit jouw hersteltijd en hoe ziet dat er voor jou uit? Zo kan aandacht voor stress ook een ingang worden voor jouw persoonlijke ontwikkeling en voor meer energie, balans en richting. Of ga jij toch nog door op wilskracht?
Stress, overspannenheid en burn-out
Deze woorden worden geregeld door elkaar gebruikt. Toch betekenen ze niet hetzelfde.
Bij overspannenheid is de spanning zo groot geworden dat je het overzicht of de grip verliest en dagelijkse bezigheden minder goed lukken. Dat kan samenhangen met werk, met gebeurtenissen in je privéleven of met een combinatie daarvan. Bij burn-out staan moeheid en uitputting sterk op de voorgrond en bestaan de klachten volgens de NHG-richtlijn (Thuisarts) langer dan zes maanden.
Stress, overspannenheid en burn-out vormen geen vaste route die iedereen doorloopt. Aanhoudende overbelasting kan wel tot ernstiger klachten leiden. Die verschillen benoemen is belangrijk. Ze helpen begrijpen waarom herstel meer vraagt dan een weekend bijkomen.
Aandacht voordat je vastloopt
Er zijn mogelijkheden om eerder bij te sturen. Door op te merken dat je herstel tekortschiet, bespreekbaar te maken wat te veel vraagt en te onderzoeken welke veranderingen haalbaar zijn. Dat kan de belasting verminderen en ruimte geven aan herstel en veerkracht. Het biedt geen zekerheid dat overspannenheid of burn-out uitblijft.
Preventief aandacht geven begint voor mij bij het gewone leven. Hoe sluit je een werkdag af? Wat gebeurt er met je energie gedurende de week? Wanneer komt er werkelijk ruimte om te ontspannen? En wat is ontspannen voor jou? Welke taken draag je omdat ze bij je horen, en welke omdat je ze steeds opnieuw naar je toe trekt? Je kunt onderzoeken wat binnen jouw invloed ligt en jouw manier van denken en doen onder de loep nemen. Wat is jouw patroon? Welke overtuigingen sturen jou, en klopt wat je denkt?
Daarbij kijk ik ook naar de omgeving. Als de hoeveelheid werk structureel te groot is, vraagt dat een gesprek over het werk. Als je thuis veel zorg draagt, kan praktische steun nodig zijn. Als verwachtingen onduidelijk zijn, helpt het om samen duidelijkheid te creëren. Zo onderzoek je wat je samen met anderen kunt veranderen en wat jij daarin nodig hebt.
Mijn pleidooi richting werkgevers
Geef preventieve coaching meer ruimte. Maak de toegang laagdrempelig, zodat een medewerker kan onderzoeken wat er speelt terwijl er nog ruimte is om keuzes te maken en bij te sturen.
Een medewerker hoeft niet eerst uit te vallen om behoefte te hebben aan een gesprek over energie, balans of richting. Iemand merkt dat het plezier in het werk afneemt. Dat een kwaliteit steeds meer een verplichting wordt. Of dat werk en privé samen veel vragen, terwijl aan de buitenkant alles nog gewoon doorgaat.
Wat zou er mogelijk worden als coaching op zo’n moment een vanzelfsprekende mogelijkheid is? Een plek waar je kunt stilstaan bij wat je belast, wat je beweegt, hoe jij denkt en doet en wat je nodig hebt om met plezier te blijven werken en leven. Ook wanneer je je werk goed doet en je balans is oké, mag je begeleiding vragen om jouw veerkracht te behouden.
Laagdrempelige toegang vraagt meer dan een aanbod op papier. Weten medewerkers dat het er is? Kunnen ze er binnen hun werktijd gebruik van maken? Is duidelijk wat vertrouwelijk blijft en wat er eventueel met de werkgever wordt gedeeld? En voelt het veilig om te zeggen dat je iets wilt onderzoeken, zonder dat dit meteen als een probleem met je functioneren wordt gezien?
Mijn wens is dat werkgevers coaching opnemen als een gewone mogelijkheid om goed voor mensen en hun ontwikkeling te zorgen. Naast de inhoud van het werk, met ruimte voor de mens én voor werkplezier.
Daar hoort bereidheid bij om ook naar het werk zelf te kijken. Wanneer iemand ontdekt dat de werkbelasting structureel te groot is of dat belangrijke kwaliteiten weinig ruimte krijgen, vraagt dat om een gezamenlijk gesprek. Coaching kan helpen om woorden te geven aan wat nodig is voor de persoon en voor het team. De ruimte om daar iets mee te doen, creëren medewerker en werkgever samen. Ieder vanuit een eigen verantwoordelijkheid en tijd om bij te sturen voordat de werkdruk te groot wordt en impact heeft op een medewerker of zelfs een heel team.
In het begin van herstel: wat is nu mogelijk?
En als je al overspannen bent of een burn-out hebt? Bij aanhoudende of zorgwekkende klachten kan de huisarts beoordelen wat er aan de hand is. Lichamelijke klachten vertellen op zichzelf niet precies wat de oorzaak is. Wanneer er sprake is van overspannenheid of burn-out, begeleiden de huisarts en, bij werk, de bedrijfsarts het herstel. De bedrijfsarts heeft daarbij een eigen rol bij belastbaarheid en werkhervatting. Coaching sluit aan bij die begeleiding en bij wat iemand op dat moment aankan.
In de eerste fase van herstel ligt de aandacht op begrijpen en erkennen wat er gebeurt, het verminderen van belasting en het vinden van een passend dagritme. Rust en ontspanning krijgen ruimte, naast activiteiten die haalbaar zijn. Later ontstaat meer ruimte om oorzaken te onderzoeken, oplossingen te vinden en veranderingen stap voor stap toe te passen.
Juist in die eerste fase is oprechte aandacht belangrijk. Hoe is het werkelijk met je? Wat vraagt vandaag te veel? Wat lukt nog wel? Wie kan iets van je overnemen? Wat geeft enige rust zonder dat het opnieuw een opdracht wordt die je goed moet uitvoeren? Hoe blijf je op een gezonde manier betrokken?
Eigen mogelijkheden zijn daarbij geen nieuwe prestatienorm. Ze vormen een vertrekpunt voor wat nu haalbaar is. Dat kan een klein dagelijks ritme zijn, contact met iemand die je vertrouwt of een moment waarop je merkt dat je iets niet alleen hoeft te dragen.
Passende begeleiding kan het herstel ondersteunen. Of de totale duur van overspannenheid of burn-out daarmee korter wordt, is vooraf niet exact te zeggen. Wel weten we dat langdurig thuisblijven de kans op terugkeer naar werk verkleint (Godderis, 2017). Je hoeft niet volledig hersteld te zijn om geleidelijk en gedeeltelijk weer aan de slag te gaan, ook al kan herstel van klachten tot twee jaar duren. Onderzoek laat zien dat begeleiding die zich ook op het werk richt, kan bijdragen aan een snellere terugkeer naar werk (Brämberg e.a., 2024; Van der Klink e.a., 2003). Daarbij staat steeds de vraag centraal: wat kun je wel? Het tempo verschilt per persoon. Ik wil voorkomen dat herstellen zelf iets wordt waarin je moet presteren.
Dat vraagt ook iets van de begeleiding wanneer je coaching krijgt. De duur van een gesprek af te stemmen op wat je op dat moment aankunt. Af en toe stilstaan bij één onderwerp, bijvoorbeeld tijdens een natuurwandeling met ruimte voor stilte, en met een korte check-in bij wat je in je lijf merkt. Een uitgebreide reflectie of opdracht kan wachten wanneer concentreren nog veel energie kost. Telkens opnieuw kijken wat het contact zelf van iemand vraagt en daar het tempo en de vorm op aanpassen. Naarmate er ruimte ontstaat, bouw je haalbare activiteiten op, met voldoende gelegenheid om weer te herstellen.
Je bent meer dan je hoofd
Je kunt begrijpen waarom je bent vastgelopen en toch merken dat je lijf spanning vasthoudt. Je kunt weten dat je minder moet doen, terwijl het ongemakkelijk voelt om een taak over te dragen. Of je hebt rust in je agenda, maar ervaart die vanbinnen nog niet. Daarom kijk ik in coaching naar wat iemand denkt, voelt, lichamelijk ervaart en in het dagelijks leven doet. Welke betekenis geef je aan een situatie? Wat merk je bij jezelf? Wat helpt, en wat vraagt juist meer energie?
Bij stress en herstel stemmen we de werkvorm en het tempo af op wat passend is. Ruimte om te ervaren en te herstellen kan vooropstaan voordat een volgende stap aan de orde is. Je hoeft niet tijdens ieder gesprek tot een nieuw inzicht of een actie te komen. Wel bouw je veerkracht op: het vermogen om na een tegenslag de draad weer op te pakken.
Wat moet er veranderen zodat herstel ruimte blijft houden?
Als je weer iets meer aankunt, komt ook de vraag naar de omstandigheden in beeld. Wat gebeurt er wanneer je terugkeert naar dezelfde hoeveelheid werk, dezelfde verwachtingen of dezelfde vanzelfsprekende rol thuis? Daarom horen persoonlijke mogelijkheden en veranderingen in de omgeving voor mij bij elkaar. Wat kun je zelf anders doen? Welke afspraak is nodig met je leidinggevende, collega’s of mensen thuis? Wat kan worden overgenomen, verminderd of anders verdeeld?
Hier raakt veerkracht aan mijn eerdere blog over 'werk dat bij je past'. Je drijfveren, waarden en kwaliteiten kunnen helpen onderzoeken waar het schuurt. Heb je ruimte om je vakmanschap te gebruiken? Past de manier van samenwerken bij wat je nodig hebt? Wat zijn jouw patronen wanneer er veel wordt gevraagd? En is de belasting haalbaar, ook wanneer je het werk graag doet?
Naast je persoonlijke invloed, kan een volgende stap een aangepast takenpakket zijn, duidelijkheid over prioriteiten of een andere verdeling van zorgtaken. Als afstemming met de werkgever of andere betrokkenen passend is, gebeurt dat met jouw toestemming en met duidelijke afspraken over wat wordt gedeeld.
Later hoort daar ook de vraag bij wat je wilt vasthouden. Waaraan merk je dat de belasting weer oploopt? Welke afspraak helpt dan, en wie mag met je meekijken? Zo krijgt aandacht voor blijvend herstel ook een plek in het leven dat daarna verdergaat.
Waarom ik me verder verdiep in veerkracht
Wanneer ik zelf terugblik, zie ik dat mijn lijf me eerder iets vertelde dan mijn hoofd wilde horen. Als teamleider en coach zie ik hetzelfde bij anderen: mensen die betrokken zijn, doorgaan en pas stilstaan als het niet meer gaat. Ik geloof dat er veel te voorkomen is, als we dat eerdere moment serieus nemen en weer mens mogen zijn. Voor elkaar, maar vooral ook van onszelf. Daarom volg ik bij KRACHT Opleidingen de opleiding tot veerkrachtcoach stress en burn-out. De opleiding is erkend door de VESB en door NOBCO, deze kwaliteit vind ik belangrijk omdat het wel om begeleiding van mensen gaat.
In deze opleiding ligt de aandacht bij de hele mens: hoofd, hart en lijf. Ik leer stressoren herkennen en werken aan veerkracht die blijft, om uitval te voorkomen en om zorgvuldig te begeleiden wanneer iemand al is vastgelopen. Dat sluit aan bij mijn inzet als gecertificeerd NOBCO-coach en met de Buttons drijfverenanalyse vanuit je motivatie, beiden gericht op meer energie, balans en richting.
Wat helpt jou om weer ruimte te ervaren?
Veerkracht gaat voor mij ook over ruimte om geraakt te worden, steun te ontvangen en je verwachtingen opnieuw te bekijken. Wat helpt je om te herstellen? Wat wil je behouden? En welke gedachten, acties of omstandigheden mogen veranderen? Dat raakt aan dezelfde vraag die door mijn eerdere blogs loopt: wat in jou aanwezig is, welke ruimte heeft dat nodig om tot zijn recht te komen? Daar hoort ook ruimte bij voor vermoeidheid, grenzen en een periode waarin minder of juist anders mogelijk is.
Een paar vragen voor jou om nu al zelf bij stil te staan:
- Welke signalen van spanning herken je bij jezelf, en wat doe je ermee?
- Waar verwacht je van jezelf dat je doorgaat, terwijl je behoefte hebt aan herstel?
- Wat kun je zelf veranderen, en waarvoor heb je steun of een gezamenlijke afspraak nodig?
- Wat zou oprechte aandacht voor jezelf vandaag betekenen?
Wil je verder onderzoeken wat jou belast, wat je energie geeft en welke ruimte je kunt maken? Bij OHOM Ontplooi begin je met een vrijblijvende kennismaking. Bij aanhoudende klachten of uitval neem je eerst contact op met je huisarts en, bij werk, je bedrijfsarts. Samen bekijken we of coaching aanvullend passend is.
Wil je als werkgever medewerkers eerder ruimte geven om stil te staan bij hun energie, balans en richting? Ik denk graag mee over laagdrempelige preventieve coaching, als onderdeel van de aandacht voor werkplezier en persoonlijke ontwikkeling in jouw organisatie.
Laten we weer meer mens zijn en dit mogelijk maken, ook in ons werk.
Leef wat klopt voor jou.
Odette | OHOM Ontplooi Coaching
Bronnen
- Thuisarts: Ik ben overspannen, Ik heb een burn-out, Herstellen van overspanning
- Godderis, L. (2017). Arbeidsre-integratie van mensen met burn-out, tussentijds rapport. KU Leuven / RIZIV.
- Van der Klink, J.J.L. e.a. (2003). Reducing long term sickness absence by an activating intervention in adjustment disorders. Occupational and Environmental Medicine.
- Brämberg, E. e.a. (2024). Effects of work-directed interventions on return-to-work in people on sick-leave for common mental disorders: a systematic review. International Archives of Occupational and Environmental Health.
- KRACHT Opleidingen: Opleiding Veerkracht Coach






